Brede welvaart vergt moedige keuzes en ongemak

Multifunctioneel centrum De Brink in Norg stroomt goed vol die donderdagmiddag 10 september: er bestaat brede interesse voor brede welvaart, het thema van dit kenniscafé. Studenten, wetenschappers, welzijnswerkers, corporatiemedewerkers, MKB’ers en lokale politici vormen het publiek, zo blijkt uit navraag van projectleider Sara van der Lustgraaf. Later deze middag zullen zij allen deelnemen aan twee workshops, maar eerst is het woord aan Aleid Brouwer, bijzonder hoogleraar Brede Welvaart aan de RUG.

Maken we morgen nu? Die vraag moeten we ons stellen in het kader van Brede Welvaart vindt Brouwer, die ook betrokken is bij Trendbureau Drenthe, het Sociaal Planbureau Groningen en het nationale netwerk Brede Welvaart. Want het gaat niet alleen om het hier en nu, maar vooral ook om de toekomst, zo houdt ze het publiek voor.

Acht dimensies
Brede welvaart is geen doel op zich is, maar een denkkader: hoe kunnen we samen goed leven? Daarbij gaat het niet alleen over economische groei, maar over acht dimensies: welzijn, gezondheid, wonen, materiele welvaart, arbeid en vrije tijd, opleiding, milieu en veiligheid. “Juist lagere overheden spelen een cruciale rol in brede welvaart”. Het Sociaal Planbureau Groningen werkt met een dashboard in plaats van één indexcijfer, omdat brede welvaart altijd een afweging is van verschillende factoren.

Transities
Het is beslist niet zo dat er vele transities in de toekomst op ons af komen, vertelt Brouwer. Nee, we zitten er al middenin. Vooral in Noord-Nederland. Neem de vergrijzing, arbeidsmarktkrapte, voorzieningendruk en klimaatverandering. Het brede welvaarts-denken in Den Haag wordt nog te vaak ‘top-down’ bepaald, terwijl het juist de gemeenten en provincies zijn die een cruciale rol spelen. Brede welvaart wordt immers vooral lokaal ervaren. Het agenderen vindt plaats middels sociale agenda’s, regiodeals en gebiedsontwikkelingen die economie, leefbaarheid, gezondheid en landschap met elkaar laten samenkomen.

Lange termijn
Volgens Brouwer moeten we keuzes maken die gericht zijn op de toekomst, de lange termijn. En niet alleen op het hier en nu. Daarbij helpt het niet dat de politiek een vierjarige cyclus kent. Inwoners geven aan dat ze vooral gezondheid belangrijk vinden, net als fijn wonen, voldoende inkomen, relaties, gezond ouder worden en zelfde kansen voor toekomstige generaties. Maar dat laatste is echter geen vanzelfsprekendheid meer, benadrukt Brouwer.

Inleveren
Brede welvaart vraagt om moed, omdat keuzes vaak gepaard gaan met ongemak. ‘Als je kookt, moet je ook afwassen’, zegt Brouwer. Het is niet mogelijk om alles te willen zonder iets in te leveren. En inleveren is noodzakelijk als het gaat om energietransitie, bereikbaarheid, natuur en consumptie. Het zijn ook nog eens onderwerpen waarvan de opbrengst niet zichtbaar is binnen 4 jaar.

Keuzes maken
Brouwer toont een beeld van een bushalte met bestemming ‘Brede Welvaart Later’. “Die bestemming is helder”, zegt ze. “Maar de vraag is echter wel of we sámen instappen. Zijn we bereid keuzes te maken die niet altijd populair zijn maar wel bijdragen aan een leefbare toekomst?” De toekomst zal het leren!

Vragen
Tot slot is het aan het publiek om vragen te stellen. Een lokale VOLT-partijlid vraagt zich af of ‘een brede welvaart voor iedereen’ een doel kan zijn binnen het verkiezingsprogramma. Brouwer waarschuwt voor verkeerde verwachtingen: men zou kunnen denken dat iedereen rijk, gezond, mooi behuisd kan zijn. Kies liever een tastbaar doel en geef afwegingskaders, luidt haar advies.

Marge
Een andere toehoorder wil weten of er ook gemonitord wordt op acties van de overheden en hun effecten. Omdat het om de langer termijn gaat, zijn slechts veranderingen in de marge zichtbaar, geeft Brouwer aan. Gemeente Coevorden is bezig met de Toekomstvisie 2050. Of zij ook gebruik kunnen maken van het dashboard van het SCP? Dat blijkt ter beschikking te staan. En in tegenstelling tot gemeentelijk-, is er op dorpsniveau niet veel data beschikbaar via het SCP. Maar het bureau kan wel op aanvraag een plan maken voor een dorp.