Brede welvaart: bril op beleid
Peter Meister-Broekema en Justin Richardson, beide werkzaam aan de Hanze, vertellen in Norg over hun experimentele aanpak om gemeentelijk beleid te koppelen aan brede welvaart. Zij analyseerden duizenden beleidsdocumenten en wisten zo tot beleidsprofielen te komen.
Meister-Broekema en Richardson werken aan het thema demografische veranderingen en de impact daarvan op leefomgeving en brede welvaart. Dat doen ze samen met onderzoekers, MKB, overheid en inwoners. Volgens de heren is demografie de motor voor leefbaarheid, voorzieningen en wonen. Daarmee is het een cruciale factor voor regionale ontwikkeling.
Foto door: ROGA VISUALS
Plaats-specifiek
Een kaart van Europa laat zien dat veel regio’s tot 2100 zullen krimpen, vooral door vergrijzing en een lager geboortecijfer. Kortom, bevolkingskrimp en vergrijzing zijn structurele trends die niet vanzelf verdwijnen. Er is plaats-specifiek beleid nodig.
Brede welvaart: meer dan economie
Volgens het CBS is brede welvaart meer dan economische groei. Het omvat kwaliteit van leven, duurzaamheid, gezondheid, leefomgeving en sociale samenhang. Het CBS bekijkt brede welvaart vanuit het Hier en nu (welzijn van de huidige generatie), Later (kapitalen voor toekomstige generaties) en Elders (effecten buiten de regio). Het is een dashboard, geen ranglijst: alles hangt met elkaar samen. Een verandering op één vlak heeft gevolgen voor andere domeinen.
Black box
Planbureaus monitoren brede welvaart jaarlijks, maar bieden vaak een te abstract beeld. Gemeenten gebruiken het soms om nieuw beleid te toetsen, bijvoorbeeld bij woningbouw. Toch ontbreekt het aan een integraal beeld van de totale beleidsmix ofwel een ‘black box’ van al het beleid dat tezamen en tegelijkertijd van invloed is op brede welvaart.
Duizenden beleidsdocumenten gedownload
Meister-Broekema en zijn team hebben geprobeerd die ‘black box te openen’. Ze hebben van alle Nederlandse en een honderdtal Europese gemeenten beleidsdocumenten gedownload. Vervolgens hebben ze die geanalyseerd op brede‑welvaartindicatoren en per gemeente in kaart gebracht waarop daadwerkelijk wordt gestuurd. De omvang van het aantal beleidsdocumenten is enorm: de gemeente Groningen heeft bijvoorbeeld alleen al zo’n 20.000 documenten online staan. Niemand heeft overzicht over wat daarin staat. Door deze documenten systematisch te analyseren ontstaat een beeld van de beleidsprofielen van gemeenten.
Bril
De onderzoekers willen brede welvaart gebruiken als bril om te kijken naar wat een gemeente doet, waar de accenten liggen en hoe dat aansluit op de brede‑welvaart-opgaven. Tijdens de workshop worden deelnemers gevraagd om beleidsprofielen te koppelen aan brede‑welvaartdimensies, om zo te verkennen of deze aanpak bruikbaar is voor gemeenten.
Bevindingen
Belangrijkste bevindingen zijn dat Wonen veruit het meest dominante beleidsthema is voor vrijwel alle gemeenten. En er is vooral aandacht voor het Hier-en-nu. Er wordt hoog gescoord op Ervaren welzijn, wat wijst op een sterke gemeenschapszin, ook in armere regio’s.
Beleidsanalyse nader beschouwd
In de slotfase van de workshop geeft Meister-Broekema aan dat de black box met zijn duizenden documenten een vergaarbak vormt die vooral laat zien waar gemeenten nu op sturen, en niet wat het effect is. Bovendien zijn de documenten zeer divers, soms onvolledig of slecht toegankelijk. Toch kan een analyse helpen om gesprekken te starten met gemeenten: herkennen ze zich in hun eigen beleidsprofiel? Waar zitten lacunes?
Beleving
Daarnaast moeten we niet vergeten dat brede welvaart niet alleen over cijfers gaat, maar ook over beleving. Die ontbreekt in de beleidsanalyse. Er is vaak een kloof tussen wat beleidsmakers bedenken en wat inwoners ervaren. Wil je brede welvaart echt verbeteren, dan zul je in dialoog moeten met inwoners.
Dorpscasus
Tot slot nog een opmerkelijk verhaal van één van de deelnemers: zijn dorp startte zelfstandig een woonproject voor jongeren én ouderen omdat corporaties geen gehoor gaven aan hun wensen. Maar helaas werd er geen subsidie uitgekeerd, omdat de loketten niet in brede‑welvaart-termen dachten. Daarom deze oproep: maak brede welvaart concreet, zorg voor scholing bij instanties en ondersteun lokale initiatieven beter.