Brede welvaart: bril op beleid

Peter Meister-Broekema en Justin Richardson, beide werkzaam aan de Hanze, vertellen in Norg over hun experimentele aanpak om gemeentelijk beleid te verbinden met dimensies van brede welvaart. Zij analyseerden duizenden beleidsdocumenten en wisten zo te laten zien waar een gemeente eigenlijk allemaal beleid op heeft en dus op stuurt.

Meister-Broekema is werkzaam bij de Hanze en zijn onderzoek ligt op het snijvlak van demografische veranderingen en de impact daarvan op de leefomgeving en brede welvaart. Richardson richt zich in zijn onderzoek ook veel op zaken als sociale samenhang. Veel onderzoek wordt verricht in opdracht van en met overheid en inwoners.

Plaats-specifiek

Een kaart van Europa laat zien dat veel regio’s tot 2100 zullen krimpen, vooral door het lage geboortecijfer. Daarnaast wordt de bevolking in deze regio’s steeds ouder en vergrijzen. Kortom, bevolkingskrimp en vergrijzing zijn structurele trends die niet ineens of vanzelf verdwijnen. Er is plaats-specifiek beleid nodig.

Brede welvaart: meer dan economie

Brede welvaart richt zich op de kwaliteit van leven en is meer dan economische groei. Het omvat bijvoorbeeld wonen, gezondheid, leefomgeving en veiligheid. Het CBS bekijkt brede welvaart vanuit het Hier en nu (welzijn van de huidige generatie), Later (kapitalen voor toekomstige generaties) en Elders (effecten buiten de regio). Het is een dashboard, geen ranglijst: alles hangt met elkaar samen. Een verandering op één vlak heeft gevolgen voor andere domeinen.

Black box

Naast het CBS monitoren regionale planbureaus brede welvaart jaarlijks op regionaal niveau, door CBS data te combineren met bijvoorbeeld onderzoek naar de beleving van inwoners. Daarnaast wordt brede welvaart gebruikt om nieuw beleid te toetsen, bijvoorbeeld bij woningbouw. Helaas ontbreekt het aan een integraal beeld van de totale beleidsmix, waardoor we niet goed weten wat een gemeente soms allemaal doet op verschillende vlakken.

Duizenden beleidsdocumenten gedownload

Meister-Broekema en zijn team hebben geprobeerd die ‘black box’ als het ware te openen. Ze hebben van alle Nederlandse en een honderdtal Europese gemeenten beleidsdocumenten gedownload. Vervolgens hebben ze die geanalyseerd op brede-welvaartindicatoren en per gemeente in kaart gebracht waarop daadwerkelijk wordt gestuurd. De omvang van het aantal beleidsdocumenten is enorm: de gemeente Groningen heeft bijvoorbeeld alleen al zo’n 20.000 documenten online staan. Niemand heeft overzicht over wat daarin staat. Door deze documenten systematisch te analyseren ontstaat een beeld van de beleidsprofielen van gemeenten.

Bril

De onderzoekers willen brede welvaart gebruiken als bril om te kijken naar wat een gemeente doet, waar de accenten liggen en hoe dat aansluit op de brede-welvaart-opgaven. Tijdens de workshop worden deelnemers gevraagd om beleidsprofielen te koppelen aan brede-welvaartdimensies, om zo te verkennen of deze aanpak bruikbaar is voor gemeenten.

Bevindingen

Belangrijkste bevindingen zijn dat Wonen veruit het meest dominante beleidsthema is voor vrijwel alle gemeenten. En er is vooral aandacht voor het Hier-en-nu. Daarnaast is er veel minder aandacht voor brede welvaart ‘later’ en ‘elders’. Ook valt op dat met name de grotere gemeenten veel meer specifiek en integraal beleid hebben.

Beleidsanalyse nader beschouwd

In de slotfase van de workshop geeft Meister-Broekema aan dat de black box met zijn duizenden documenten vooral laat zien waar gemeenten nu op sturen, en niet wat het effect is. Bovendien zijn de documenten zeer divers, soms onvolledig of slecht toegankelijk. Toch kan een analyse helpen om gesprekken te starten met gemeenten: herkennen ze zich in hun eigen beleidsprofiel? Waar zitten lacunes?

Beleving

In de discussies kwam naar voren dat we niet moeten we niet vergeten dat brede welvaart niet alleen over cijfers gaat, maar ook over beleving. Die ontbreekt momenteel in de beleidsanalyse. Er is vaak een kloof tussen wat beleidsmakers bedenken en wat inwoners ervaren. Wil je brede welvaart echt verbeteren, dan zul je in dialoog moeten met inwoners.

Dorpscasus

Tot slot nog een opmerkelijk verhaal van één van de deelnemers: zijn dorp startte zelfstandig een woonproject voor jongeren én ouderen omdat corporaties geen gehoor gaven aan hun wensen. Maar helaas werd er geen subsidie uitgekeerd, omdat de loketten niet in brede-welvaart-termen dachten. Daarom deze oproep: maak brede welvaart concreet, zorg voor scholing bij instanties en ondersteun lokale initiatieven beter.